Πειραματικό τεστ μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο άνοιας χρόνια πριν τα συμπτώματα

Μια νέα μελέτη δείχνει ότι ορισμένοι μεταβολικοί δείκτες μπορούν να βοηθήσουν στην πρόβλεψη του κινδύνου άνοιας πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Οι ερευνητές εξέτασαν το εξής: αν το κατά πόσο το σώμα «φαίνεται βιολογικά μεγαλύτερο» από τη χρονολογική ηλικία σχετίζεται με την εμφάνιση άνοιας στο μέλλον. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, όσο πιο «γερασμένο» μεταβολικά είναι ένα άτομο στη μέση ηλικία, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να εμφανίσει άνοια αργότερα στη ζωή.

Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από τη μεγάλη βρετανική βάση UK Biobank, που περιλαμβάνει εκατοντάδες χιλιάδες εθελοντές. Οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν αν ένα νέο «ρολόι» που βασίζεται σε μεταβολίτες του αίματος μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο άνοιας και την ηλικία εμφάνισής της. Το ερώτημα ήταν απλό αλλά κρίσιμο: μπορεί η χημεία του αίματος να αποκαλύψει ποιος κινδυνεύει περισσότερο, ακόμη και δεκαετίες πριν την ασθένεια;

Τι είναι το «μεταβολικό ρολόι» και πώς μετρά τη βιολογική ηλικία 

Το «μεταβολικό ρολόι» που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές ονομάζεται MileAge και βασίζεται σε δεκάδες ουσίες του αίματος, όπως λιπίδια, λιποπρωτεΐνες και αμινοξέα. Στην ουσία, ένας αλγόριθμος συγκρίνει τη βιολογική ηλικία που «υπολογίζεται» από αυτές τις ουσίες με την πραγματική ηλικία του ατόμου. Η διαφορά τους ονομάζεται MileAge delta: αν είναι θετική, σημαίνει ότι το σώμα «φαίνεται μεγαλύτερο» από ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει μια πιο λειτουργική εικόνα της γήρανσης, πέρα από τα απλά χρόνια ζωής.

Τι έδειξαν τα δεδομένα για τον κίνδυνο άνοιας και την ηλικία εμφάνισης 

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 223.000 ανθρώπους μέσης ηλικίας και μεγαλύτερης ηλικίας, τους οποίους παρακολούθησαν για περίπου 14 χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σχεδόν 4.000 άτομα ανέπτυξαν άνοια. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν υψηλότερο μεταβολικό δείκτη γήρανσης είχαν περίπου 20% μεγαλύτερο κίνδυνο για άνοια συνολικά. Το εύρημα ήταν ακόμη πιο έντονο για την αγγειακή άνοια, όπου ο κίνδυνος ήταν σημαντικά αυξημένος. Επίσης, τα άτομα με πιο «γερασμένο» μεταβολικό προφίλ εμφάνισαν νωρίτερα την ασθένεια, σε σύγκριση με όσους είχαν πιο «νεανικό» βιολογικό προφίλ.

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο της μελέτης αφορά τη σχέση με τη γενετική. Οι επιστήμονες εξέτασαν το γνωστό γονίδιο APOE, ειδικά την παραλλαγή ε4 που αυξάνει τον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ. Διαπιστώθηκε ότι το γενετικό ρίσκο και το μεταβολικό ρολόι δρουν ανεξάρτητα αλλά αθροιστικά. Δηλαδή, κάποιος με υψηλό γενετικό κίνδυνο και ταυτόχρονα «γερασμένο» μεταβολικό προφίλ είχε έως και 10 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για άνοια σε σχέση με άτομα χαμηλού κινδύνου και από τις δύο κατηγορίες.

Σε επίπεδο βιολογίας, οι πιο σημαντικές ουσίες που συνδέθηκαν με τον κίνδυνο άνοιας ήταν τα λιπίδια, οι λιποπρωτεΐνες και ορισμένα αμινοξέα. Αυτά τα μόρια σχετίζονται με τον τρόπο που το σώμα επεξεργάζεται το λίπος και την ενέργεια. Η μελέτη δείχνει ότι διαταραχές σε αυτές τις διεργασίες μπορεί να παίζουν ρόλο στην ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών νόσων. Ενδιαφέρον έχει επίσης ότι ορισμένοι δείκτες φάνηκαν να συνδέονται περισσότερο με την αγγειακή άνοια παρά με το Αλτσχάιμερ, κάτι που υπογραμμίζει ότι δεν είναι όλες οι μορφές άνοιας ίδιες βιολογικά.

Γενετική και μεταβολισμός: δύο διαφορετικές διαδρομές προς την ίδια ασθένεια 

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το σημαντικότερο εύρημα είναι ότι η μεταβολική γήρανση και η γενετική προδιάθεση φαίνεται να λειτουργούν ως δύο διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές «διαδρομές» προς την άνοια. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και άτομα με γενετικό ρίσκο μπορεί να ωφεληθούν από παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής (π.χ.  διατροφή, φυσική δραστηριότητα) που επηρεάζουν τον μεταβολισμό.

Συνολικά, η έρευνα δείχνει ότι ένα απλό αιματολογικό προφίλ μπορεί να περιέχει πολύτιμες πληροφορίες για τον μελλοντικό κίνδυνο άνοιας. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν και σε άλλους πληθυσμούς, το «μεταβολικό ρολόι» θα μπορούσε στο μέλλον να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης, μαζί με γενετικά και κλινικά δεδομένα. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει παρεμβάσεις πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα της νόσου.